Er is bijna nooit één oorzaak van vreemdgaan. Je kunt de oorzaak voor overspel op verschillende manieren zoeken. Bijvoorbeeld in hechtingsstijl, dit is een belangrijk deel van de oorzaak van een affaire. Ik ga hier dan ook uitgebreid in op de rol van hechtingsstijl bij vreemdgaan, naast andere oorzaken. 

De oorzaak van een affaire is een slechte relatie

Dit hoor je vaak, maar een affaire betekent niet altijd dat je relatie slecht is. Je zou kunnen zeggen: bij een echt goede relatie doe je niets wat je partner schaadt. Maar helaas kan soms de nood erg hoog zijn, ook als de relatie goed is. De meeste mensen die vreemdgaan zijn daarvoor heel lang trouw geweest, vaak wel vijftien of twintig jaar. Ze vinden het zelf ook niet goed dat ze vreemdgaan, maar mensen zijn niet honderd procent rationeel. Sterker: mensen kunnen heel goed hun geweten onderdrukken. Dit is geen excuus, maar wel een uitleg. Een affaire betekent niet altijd dat je relatie slecht is, maar dat kan wel een deel van de oorzaak zijn. 

Oorzaak van een affaire: je bent op zoek naar een ander zelf

Relatietherapeut Esther Perel zegt het zo treffend: ‘Mensen zijn vaak niet op zoek naar een andere partner, maar naar een ander zelf.’ Een sexy zelf, een avontuurlijk zelf, een vitaal en jong zelf. Ze hebben delen van hun persoonlijkheid onderdrukt of nooit ontwikkeld. Ze willen hun partner niet verlaten, ze houden meestal nog van hun partner, maar ze willen zich anders voelen, vooral levendig.

Een andere seksuele ervaring

Ook de behoefte aan een andere seksuele ervaring, kan de aanleiding zijn tot overspel. Net zoals de een meer spanning zoekt in zijn werk dan de ander, zoekt de een ook meer spanning op seksueel gebied dan de ander. En de spanning is bij seks met een vreemde nu eenmaal hoger dan met een vaste partner. Daarnaast kan het zijn dat iemand weinig seksuele partners heeft en nieuwsgierig is hoe het zou zijn met een ander. Iemand zoekt dan niet naar een ander, maar kan wel door de seks gevoelens krijgen voor een ander en dan toch een affaire beginnen. Uit onderzoek van de Universiteit van Indiana komt naar voren dat seksuele geremdheid van vrouwen een rol speelt. Deze vrouwen kunnen zich makkelijker laten gaan bij een vreemde bij wie ze niet aan (ingebeelde) verwachtingen hoeven te voldoen. Dit betekent ook dat ze er niet op durft te vertrouwen dat hun partner haar accepteert als ze haar seksuele behoeften toont. 

Een affaire tegen een depressie 

Geregeld speelt somberheid een rol en is een sombere periode of een depressie de aanleiding tot vreemdgaan. Dat kan bijvoorbeeld bij werkloosheid spelen, of bij rouw. Als we ons slecht voelen, kunnen we dat proberen te veranderen door te sporten, meer te gaan drinken, of bijvoorbeeld verliefd te worden. Dat laatste is geen bewuste keuze, maar onbewust staan we er meer voor open. Het is zo akelig om ons slecht te voelen, dat we va alles aangrijpen om van het nare gevoel af te komen. 

Een laag zelfbeeld als oorzaak van een affaire

Misschien heb je van jongs af aan een laag zelfbeeld, misschien heb je het tijdelijk, bijvoorbeeld door ontslag. Als je dan iemand tegenkomt die je veel aandacht geeft en fantastisch vindt, kan het moeilijk zijn dit te weerstaan. Eindelijk ben je (even) verlost van dat pijnlijke zelfbeeld. Helaas voelen mensen zich vaak ook weer slechter over zichzelf door het vreemdgaan. Je kunt dan in een vicieuze cirkel komen. 
Schaamte speelt dan ook een rol. Door schaamte (niet acceptatie van je imperfectie) kun je niet goed zien en tonen wat je voelt en is er weinig verbinding mogelijk. 

Toch is het wel zo dat vreemdgaan vaak nog diepere wortels heeft dan de hierboven genoemde oorzaken. Die diepe wortels zijn de hechtingsstijl. Bij een veilige hechtingsstijl heb je een veilige relatie waarbij je je geaccepteerd voelt en er een goede balans is tussen verbinding en autonomie. Vanuit de hechtingstheorie wordt elk gedrag en elke emotionele reactie opgevat als een poging om aan je behoeften aan liefde en veiligheid te voldoen. Zelfs gedrag dat destructief is voor je relatie – zoals het hebben van een affaire – kan gezien worden als een hechtingsintentie: de intentie om je geliefd en veilig te voelen.

De hechtingsstijlen

Wat veilig voor je voelt in je relatie verschilt van persoon tot persoon. De een heeft een sterk gevoel van verbinding nodig om zich veilig te voelen. Dat noemen we de angstige hechtingsstijl, ook wel verlatingsangst of bindingsdrang genoemd. Voor een ander kan dit juist benauwend en onveilig voelen, die heeft meer ruimte en autonomie nodig om zich veilig te voelen in de relatie. Dit noemen we de vermijdende hechtingsstijl, in de volksmond heet het bindingsangst. En weer een ander heeft beide nodig, de zogenaamde angstig-vermijdende hechtingsstijl. Dit speelt allemaal op een diep niveau in ons, waar we ons vaak niet bewust van zijn. Maar de hechtingstheorie is goed onderzocht en je kunt deze informatie dus voor waar aannemen.

De oorzaak van een affaire is: je onveilig voelen in je relatie

Als je relatie niet veilig voelt, omdat er voor jou teveel verbinding wordt gezocht door je partner (dat kan ook in de vorm van kritiek of verwijten) of omdat je partner onbereikbaar is (hard werken, veel op pad of emotioneel onbereikbaar), dan gebeurt er iets in je brein. Daar wordt de amygdala en het limbische systeem geactiveerd. Dit deel van je brein helpt je overleven door je te beschermen tegen pijn en isolatie. Zowel pijn als isolatie wordt door ons brein opgevat als onveilig. Zo bezien is het dus logisch dat je iets gaat doen om je weer veilig te voelen. Je probeert bijvoorbeeld tot je partner door te dringen, of je probeert je partner op afstand te krijgen, of beide. Vaak gaat dit onbewust en is het op een niet effectieve manier. Dit maakt je relatie alleen maar moeilijker en onveiliger. Het kan ook zijn dat je niets doet uit onmacht. Zo blijft het probleem bestaan, wat op den duur steeds zwaarder wordt. En dit kan (vaak na lange tijd) leiden tot het zoeken naar een oplossing voor je onveilige gevoel met behulp van een affaire.

De affaire is dan een manier om je veilig te voelen door:

  • Je partner wakker te schudden, te betrekken bij de relatie,
  • of je band met je partner te beschermen (door buiten de deur je behoeften te bevredigen kan je relatie voortbestaan),
  • of je te beschermen tegen de pijn van potentiële verlating,
  • een verdediging te hebben die je beschermt tegen de pijn van mogelijke afwijzing en een negatief zelfbeeld,
  • van de pijn af te komen van het gevoel in de steek gelaten te zijn of afgewezen te zijn door je partner,
  • het verdoven van pijnlijke emoties die geen verband houden met je partner (denk oud zeer, aan angst bij ziekte of verdriet bij sterfte),
  • de relatie emotioneel of fysiek te verlaten als je geen hoop meer hebt op een voor jou fijne (lees: veilige) band,
  • te voorkomen dat je afhankelijk of kwetsbaar bent bij je partner.

Dit leidt tot de volgende vormen van affaires:

  • De boze protest affaire
  • De kom en pak me affaire
  • De burn-out affaire (de relatie is opgebrand, het gaat al te lang slecht)
  • De hedgefonds affaire (je zoekt een reserve-partner)
  • De fantasie/vlucht-voor-de-realiteit affaire
  • De krachtmeters affaire

Deze affaires verschillen vooral in de manier waarop mensen proberen hun hechtingsbehoeften te bevredigen en de patronen in de relatie voor de affaire. Verschillende vormen van affaires kunnen in een affaire gevonden worden. De affaire kan bv tegelijkertijd een vlucht affaire zijn en een kom-en-pak-me affaire.

In relatietherapie na een affaire krijg je hulp bij:

  • Het herstellen van de hechtingswonden die zijn ontstaan door de affaire.
  • het begrijpen van de oorzaak en de rol daarbij van: de hechtingsbehoeften, hechtingsangsten, het hechtingsgedrag (bv afstand nemen, er bovenop zitten, aantrekken en afstoten), hoe jullie elkaars hechtingsgedrag beïnvloeden (patroon tussen jullie), en de hechtingswonden die er zijn, zelfbeeld en beeld van de ander.
  • Het herstellen van oudere hechtingswonden.
  • Het ontwikkelen van een effectieve manier om met de hechtingsbehoeften (ruimte/verbinding)  en -angsten om te gaan.

Daarnaast zorgt deze vorm van relatietherapie (EFT, Emotionally Focussed Therapie) ook voor een beter en realistisch zelfbeeld en beeld van de ander. Het is hopelijk duidelijk dat dit niet in drie sessies bereikt is, vaak zijn 12 tot 20 sessies nodig.

Patroon na overspel

Vaak is er na overspel een hevige dynamiek in de relatie die geregeld overeenkomsten vertoont met de patronen voor de affaire. Zo kan een angstig gehechte partner nog meer bovenop de ander gaan zitten, dwingender worden. Waardoor de meer vermijdend gehechte partner juist meer afstand probeert te nemen, want die voelt zich onveilig (bedreigd). In relatietherapie wordt de angstige gehechte partner dan geholpen om effectiever met zijn angst om te gaan. En de meer vermijdend gehechte partner wordt geholpen uit zijn schulp te kruipen en zijn gevoelens en behoeften meer te gaan uiten. Dit kan erg uitdagend zijn, emoties kunnen je soms helemaal overnemen. Het vraagt tijd en geduld, en veel goede zelfzorg om veerkrachtig te blijven en dit aan te kunnen. Soms kan dan individuele coaching naast of voor relatietherapie goed helpen.

Andere oorzaken affaire

Het kan zijn dat je denkt dat er andere dingen oorzaak waren van jouw affaire. Denk aan verslavingsgevoeligheid, impulsiviteit, sekssleur, seksverslaving, andere verslavingen, ADHD, een oud trauma, etc.. Maar deze aanleidingen zijn onderdelen van de hierboven beschreven type affaires. Wel is het zo dat er bij een affaire ook een mate van verslaving aan dopamine mee gaat spelen. Hier lees je meer over wat vreemdgaan/verliefdheid in je hersenen doet.

Voorbeeld oorzaak van een affaire

Zo kan iemand die een depressieve moeder had, seksueel agressief behandeld is, of een dominante vader een ‘vlucht-voor-de-realiteit affaire’ aangaan. In de affaire is het luchtig, voel je je vrij; je gaat niet gebukt onder de angst gedomineerd te worden, of onder de somberheid van een ander, of het gevoel te moeten zorgen voor de ander. Bij relatietherapie word je geholpen om effectief met dat gevoel van zwaarte of benauwdheid in de relatie om te gaan, op een manier waardoor het gevoel afneemt en steeds minder snel en sterk opspeelt. Ook ontstaat een nieuw, beter, beeld van jezelf en je partner. Je gaat je vrijer voelen om al dan niet voor anderen te zorgen, voelt dat je je eigen behoeften mag hebben, kunt verantwoordelijkheid voor je behoeften nemen. En je gaat je partner ook anders zien: als iemand met andere behoeften, iemand die contact wil, gezien wil worden, niet als iemand die jou wil overheersen of te afhankelijk van jou is.

Voorbeeld 2 oorzaak van een affaire

Iemand die emotioneel verwaarloosd werd, gepest werd, of zich vroeger niet gezien, niet belangrijk, niet goed genoeg voelde, kan bijvoorbeeld een burn-out affaire aangaan. In de affaire voel je even niet de pijn van ‘ik ben niet bijzonder, ik ben niet relevant, er is iets mis met mij’. Bij relatietherapie leer je op een gezonde manier omgaan met dat gevoel niet ‘okee’ te zijn, en ga je de realiteit zien: je krijgt een beter, realistischer zelfbeeld. Je hebt je partner minder nodig om je goed over jezelf te voelen. Ook ga je autonoom gedrag van je partner anders zien, als een behoefte aan wat ruimte, om te ontspannen, wat niet betekent dat jij niet de moeite waard bent.

De oorzaak van een affaire begrijpen is essentieel

Het is bij relatieschade door een affaire belangrijk om samen een kloppend en samenhangend verhaal te ontwikkelen over hoe de ontrouwe partner kwetsbaar werd voor en uiteindelijk bezweek voor een affaire. Dit gedeelde begrip helpt de verraden partner het risico te nemen om de ontrouwe partner te vertrouwen. Het kan ook moeilijk zijn voor de ontrouwe partner om vertrouwen in zichzelf te voelen en te beloven dat het niet meer zal gebeuren als hij of zij zelf niet snapt waarom de affaire is gebeurd. Ook helpt het jullie je relatie te beschermen tegen verdere schade aan het vertrouwen. Jullie relatie wordt veilig omdat jullie een effectief patroon ontwikkelen voor jullie behoefte aan veilige verbinding.

Als je een kloppend en samenhangend verhaal hebt gekregen over de affaire en de aanleiding, ben je ook minder vatbaar voor oordelen van buitenaf. Ook hecht je geen of minder waarde aan verhalen over mensen die vreemdgaan en hun aard, zoals dat het ontrouw zijn ingebakken is. Dat zijn verhalen die alleen maar angst aanwakkeren en een goede relatie in de weg staan.